Բաց նամակ սփյուռքահայ գրող Արա Բալիոզյանին

31.12.2005 at 13:09 1 комментарий

Հարգելի պարոն Արա Բալիոզյան,

Ձեզ նամակ գրելու պատճառը դարձել է 1986 թվականին հրատարկված ձեր գրքում հորս դեմ գրած նյութը, որ հրապարակել է Վահե Ավետյանը «Բնագիր» սայթում եւ «Բնագրի» ֆորումում։ Թե ինչն է դրդել Ավետյանին հրապարակել 20 տարի առաջ եղած բանավեճը, կասեմ հաջորդիվ։ Այժմ բանավեճի մասին։ Նախ ներկայացնեմ «Բնագրում» դրված ձեր տեքսը.

Գրականությունն ու մայրենի լեզուն
Արա Բալիոզյան
Սովետական գրականություն պարբերականի վերջին համարում կարդում եմ.
«
Անկախ մեր ունեցած բարձր գնահատականից, այնպիսի գրողներին, ինչպիսիք են Պարույր Հայկազը, Հենրի Թրուայան, Մայքլ Արլեն ավագն ու կրտսերը, Մարիետա Շահինյանը Արթուր Ադամովը այլ հայազգի գրողները, ում հաղորդակցմանան միջոցը հայերենը չէ, չենք կարող համարել հայ գրող պարզ մի պատճառով, որ հայերեն չեն գրում։

Ռաֆաել Իշխանյան, «Գրականությունն ու մայրենի լեզուն», «Սովետական Գրականություն», Դեկտեմբեր, 1986

Սա ոչ միայն անհեթեթեություն է, այլ պարզագույն անհեթեթություն։ Ավելի վատ. սա վտանգավոր անհեթեթություն է։
Վտանգավոր է, որովհետև շեշտելով անցողիկը, ժխտում է հավերժականը։
Այն հիշեցնում է ինձ մի ծանոթ ասացվածք.
սկզբում խոսքն էր, վերջում աղբը։

Ի՞նչ է գրականությունը։

Առաջ և առավել ամեն ինչից, հաղորդակցություն է, և հաղորդակցություն է ոչ թե մի փոքր խումբ ընկերների, կամ եթե կուզեք մեկ ցեղախմբի, կամ անգամ ազգի հետ, այլ համայն մարդկության։

Սահմանափակում ու դասակարգում այս ոլորտում ներդնելը, դեմ գնալ է գրական գործունեության ոգուն ու բարձրագույն նպատակին։

Ի՞նչ է մայրենի լեզուն։

Միայն մեկ հաղորդակցական միջոց, ինչ որ իմաստով անգամ խանգարող հանգամանք գրողի և նրա տեսիլքի միջև, որովհետև սահմանափակված է բառերով։

Նրանց, ովքեր կասեն լեզուն միայն բառապաշար, քերականություն, նշանների որոշակի համակարգ չեն օրենքներով սահմանափակված, բայց նաև արտահայտում են տվյալ ազգի յուրօրինակ աշխարհայացքը, ոգին, մշակույթը և արտացոլում հավաքական փորձը՝ կասեմ.

Այո, իհարկե։ Համաձայն եմ։ Եթե կուզեք, կասեմ անգամ, որ լեզվի պահպանումով խիստ անհանգստացած եմ, այնքան, որքան «մեծագույն հայրենասերներն» ու «մաքրալեզուները»։

Այդ պատճառով եկեք պարզենք այն, ինչ հայերենը դարձնում է ուրույն հաղորդակցման միջոց, որը մենք բոլորս պետք է պահպանենք։

Հարց.

Ո՞րն է հայերենը։

Ո՞րն է սովետական հայերենը։

Ո՞րն է այս լեզուների, ավանդույթների, մշակույթների, գրականությունների տարբերությունը:

Որքանո՞վ է սովետական հայերենով ու սովետական հայ գրողների գրականությունը հավատարիմ մեր բնավորությանը, ոգուն և հավաքական փորձին։

Ինչու՞ անհրաժեշտություն ունենք հայրենիքում գրող գրողներին տարբերակելու որպես սովետահայ, հակասելով կարծես պարզապես հային։

Ինչի՞ համար է այդ սովետն ընդհանրապես, ի՞նչ է ներկայացնում իրենից։

Այս հարցին դժվար չէ պատասխանել։

Կարծում եմ ոչ ոք չի հերքի, եթե ասեմ, որ սովետ կոչվածը ներկայացնում է մի իրականություն, որն արտացոլում է նախկին 70 տարին (միայն 70 տարին), և մեր ժողովրդի փոքր հատվածը (միայն փոքր հատվածը

Կարող ենք ավելացնել, որ այն ներկայացնում էր մի աշխարհընկալում, որը վերամշակել են Մարքսը, Էնգելսը, Լենինը և որ գենսեկը պատահի։

Ի՞նչ ընդհանուր բան ունեն Մարքսը, Էնգելսը, Լենինը և նրանց բոլոր հետնորդները հայերի հետ։ Կարծես գիտենք արդեն, որ այն ամենը ինչ սովետի հետ է կապված, հայերի հետ կապ չունի, և անգամ անհարիր է մշակութային արժեքներին, որոնք հիմնադրել են Մաշտոցը, Նարեկացին, Շնորհալին, Աբովյանը, Րաֆֆին, Դուրյանը, Պարոնյանը, Զոհրապը, Օտյանը և բազում ուրիշ գրողներ ու մտածողներ, որոնք մնացել են կրթական համակարգից դուրս, սովետական գաղափարախոսական նեղմտության պատճառով։

Հիշենք նաև, որ լավագույնները մեր այսպես կոչված սովետական գրողներից, հայհոյել են այդ գաղափարախոսության բարոյականությունը, նպատակները, համարվել «բուրժու նացիոնալիստ» ու «ազգի թշնամի» ու լռեցվել, երբեմն հավերժ։

Այժմ գրականության և ազգային վարկի մասին։

Գրականության նպատակը ազգային արժեքներին ծառայելը չէ, կամ դրանք տարածելը, այլ համայն մարդկության գաղափարների, սկզբունքների, արժեքների վերահաստատումը։ Այդ պատճառով իր կոչմանն արժանի գրողը չի շոյում իր ցեղախմբի ինքնասիրությունը, այլ հակառակը.
մերկացնում է տկարությունները, սահմանափակումները, կուրությունը, նախապաշարումը, հակասությունները։
Դիքենս, Ֆլոբեր, Զոլա, Դոստոեվսկի, Տոլստոյ, Չեխով, Շոու, Ման, Ջոյս, Կազանցակիս, Սարտր, Սոլժենիցին.
այս և բազում այլ մեծ գրողներին, սեփական ցեղերում համարել են «անցանկալի», «խառնակիչ», «դավանափոխ»։ Նրանց հետապնդել են, օտարել, բանտարկել, աքսորել, որովհետև չեն հրաժարվել մերկացնել ամբարտավանությունը, նախանձը, ագահությունը, ստախոսությունն ու սեփական հայրենակիցների սադիզմը։

Այդ պատճառով պնդում եմ, որ հայ գրողը, որն ապրում է սփյուռքում և գրում է օտար լեզվով, բայց հավատարիմ է մեր հազարամյա իմացական ներկայությանը, կարող է ավելի հայ գրող լինել ոգով, քան սովետական հայ գրողը, որը նախ բռնաբարում է սեփական մայրենին մարքսիստական նեոլոգիզմներով և սովետական անմաքրությամբ, հետո վերամշակում շովինիստական աղբ ու լենինիստական պրոպագանդա, հանուն գաղափարի և հայրենասիրության։

Քիչիներ, Օնտարիո, Կանադա

1986 թվական

Այո, հայրս համարում էր, որ գրականությունը այն հազվագյուտ արվեստն է, որ որոշվում է լեզվով։ Ես համաձայն եմ նրա տեսակետի հետ։ Այո, գտնում եմ, որ երբ ասում ենք գերմանական գրականություն, նկատի ենք ունենում գերմաներեն գրված գրականություն։ Ես որեւէ մի այլ օրինակ չգիտեմ, որ այլ լեզվով, այսինքն՝ ոչ գերմաներեն, հայերեն կամ ռուսերեն կամ ֆրանսերեն գրված գիրքը համարվի գերմանական գրականություն։ Եվ գերմանական դպրոցներում էլ գերմանական գրականություն առարկայի մեջ ընդգրկված են միայն գերմաներեն գրված գրքերը։

Ձեր մեջբերած գրողները, ինչքան էլ նրանց զարդարեք համամարդկային գաղափարներից առաջացած բառերով, հանդիսանում են որոշակի գրականության ներկայացուցիչ. այսպես, Դիքենսը, Շոուն, Ջոյսը անգլիական գրողներ են պարզ պատճառով, քանի որ գրում են անգլերեն։ Նրանք մտնում են անգլիական գրականության պատմության մեջ, դպրոցներում անցնում են նրանց որպես անգլիական գրողներ։ Ֆլոբերը , Զոլան, Սարտրը ֆրանսիացի գրողներ են, քանի որ գրում են ֆրանսերեն եւ մտնում են ֆրանսիական գրականության մեջ։ Դոստոևսկին, Տոլստոյը, Չեխովը, Սոլժենիցինը ռուս գրողներ են, քանի որ գրում են ռուսերեն եւ մտնում են ռուսական գրականության մեջ, Մանը գերմանացի է, քանի որ գրում է գերմաներեն, Կազանցակիսը հույն գրող է, քանի որ նրա վեպերը հունարեն են։

Հարգելի Բալիոզյան, ձեզ ուզում եմ ասել մի պարզ բան, որ եթե քանդակագործի նյութը քարն է, կավը, նկարչինը՝ տարբեր տեսակի ներկերը, երաժշտինը՝ հնչյունը, ապա գրողի նյութը լեզուն է, առանց լեզվի չկա գրականություն։ Իսկ լեզուն չի լինում քարի կամ ներկի պես «կոսմոպոլիտ», այն լինում է որոշակի ազգին պատկանող՝ լինում է կամ հայերեն, կամ անգլերեն, կամ գերմաներեն։ Այո, չկա պարսկերն քար կամ ներկ, բայց կա պարսկերն լեզու, ինչքան էլ որ այս հանգամանքը ձեզ համար տխուր լինի։ Գրողի որեւէ գրականության պատկանելը գրողի ազգությամբ չի որոշվում, այլ՝ թե ինչ լեզվով է նա գրում։ Օրինակ, Դովլաթովի հայրը հրեա էր, մայրը՝ հայ, բայց նա ռուս գրող է, քանի որ գրում է ռուսերեն։ Նույնպես Կաֆկան հրեա է, բայց գերմանական գրող, քանի որ գրել է գերմաներեն։ Իսկ, օրինակ, Հակոբ Կարապենցը ԱՄՆ-ի քաղաքացի էր, բայց գրում էր հայերեն, ուրեմն հայ գրող է, նրա գրածը հայ գրականություն է (անգլերեն գրածները ամերիկյան գրականություն կարող են դիտվել, համենայն դեպս, հայ գրականության պատմության մեջ չեն ընդգրկվում)։ Բերնարդ Մալամուդը հրեա է, թեմաներ է վերցրել հրեական միջավայրից, բայց ամերիացի գրող է, քանի որ գրել է անգլերեն։ Շահան Շահնուրը ֆրանսերեն գրած գործերը ստորագրեց Արմեն Լյուբեն, այսինքն՝ մի անուն, որ բնորոշ է ֆրանսիացիներին, ու դրանով ակնարկում էր, որ ֆրանսերեն գրվածները ֆրանսիական գրականություն են)։ Ջոյսն էլ իռլանդացի է, բայց ինչքան էլ տխուր լինի Ջոյսի ու իռլանդացիների համար, նա անգլիական գրող է, նույնն էլ Սարոյանը ամերիկյան գրող է ու ներառվում է ամերիկյան գրականության անթոլոգիաներում։ Այստեղ Դուք կարող եք ասել, որ Սարոյանը ոգով հայ է, այո, բայց ոգով հայ գրող չի կարող լինել, որովհետեւ գիրը որոշակի լեզվով է, կրկնում եմ (իսկ եթե խորանանք այս թեմայի մեջ, կպարզվի, որ Սարոյանը ոգով էլ է ամերիկյան գրող, քանի որ շարունակում է ամերիկյան գրականության ավանդույթները՝ Սթեյնբեք, Մարկ Տվեյն, Շերվուդ Անդերսոն եւ այլն)։ Ուրիշ բան, որ Սարոյանին ու Ջոյսին վերլուծելիս բացահայտվում է նրանց ազգային ինքնությունը, ինչպես Գոգոլին վերլուծելիս՝ նրա ուկրաինական ինքնությունը։ Բայց սա ուրիշ թեմա է։

Հայերի ճակատագիրը այնպես է դասավորվել, որ ազգությամբ հայ շատ գրողներ գրել են ոչ հայերեն։ Նրանց կարելի՞ է համարել հայ գրականության ներկայացուցիչներ։ Չգիտեմ։ Քանի որ որոշ օտարագիր ազգությամբ հայ գրողների գրածները սահմանափակվում են միայն ազգային ու հայկական թեմաներով ու հայ համայքնից դուրս չեն գալիս ավելի լայն շրջանակ, գուցե ինչ որ կերպ նրանք կարող են ընդգրկվել հայ մշակույթի մեջ։ Այսուհանդերձ, ելնելով հայերի ճակատագրից, կարող են ընդունելի լինել ձեր առարկությունները, որ հայերեն չգրող որոշ հայ գրողներ, օրինակ՝ Դուք, կարող եք հայ գրող դիտվել։

Դուք հարցնում եք՝ ո՞րն է հայերենը, հետո էլ՝ ո՞րն է սովետական հայերենը։ Ու սկսում եք պայքարել սովետական հայերենի դեմ, մի բանի դեմ, որ իրականում չկա։ Բացատրեմ ձեզ, հայերենը չի բաժանվում սովետականի եւ հակասովետականի։ Սովետը քանդվեց, չկա այլեւս , բայց մենք գրում եւ խոսում ենք նույն հայերենով, որով գրում եւ խոսում էինք սովետական տարիներին։ Հիմա ի՞նչ, սովետական հայերենը մեկ էլ դարձավ Հայաստանի հանրապետությա՞ն հայերեն։ Կամ սովետական վրացերենը դարձավ անկախ Վրաստանի վրացերե՞ն։ Կամ սովետական ռուսերենը դարձավ Ռուսաստանի դաշնության ռուսերե՞ն։ Ուրեմն հարցը, որ տվել եք, այլ պատասխան ունի։ Ո՞րն է հայերենը. հայերենը գրաբարի, միջին հայերենի, արեւմտահայ եւ արեւելահայ գրական լեզուների, արեւմտահայ եւ արեւելահայ բարբառների, խոսակցականների եւ ժարգոնների ամբողջությունն է։ Լեզուները չեն տարբերակվում գաղափարախոսությամբ, տարբերվում են կառույցներով, ֆորմաներով (ի դեպ, սովետական ժամանակներում ֆորմալիզմը համարվում էր բուրժուական տեսություն, իսկ ձեր ասածը, որ լեզուն բաժանում եք իմաստով, տիպիկ սովետական մտածողություն է. լեզուն գաղափարական դաշտերի բաժանելը անվանվում է գռեհիկ սոցիոլոգիզմ։ Հայրս պաշտպանում էր դասական ուղղագրությունը, եւ նրան մեղադրում էին հակասովետական ուղղագրությունը պաշտպանելու մեջ։ Հայրս զարմացած հարցնում էր՝ մի՞թե ուղղագրությունն էլ է լինում սովետական եւ հակասովետական։ Այդ մասին նա գրել է մի պատմվածքում, որն հրատարակվել է նրա «Իրական պատմություններ» ժողովածուում։ Եթե Ձեզ հետաքրքրում է, կարող եմ ուղարկել այդ գիրքը)։

«Ի՞նչ է գրականությունը» հարցը անպատասխան եմ թողնում, միայն ասեմ, որ գրականությունը նեղացնում եք (սահմանափակում)՝ տալով որակումներ։ Դուք ասում եք.«Գրականության նպատակը ազգային արժեքներին ծառայելը չէ, կամ դրանք տարածելը, այլ համայն մարդկության գաղափարների, սկզբունքների, արժեքների վերահաստատումը», այսպիսով ձեր ասածը չի տարբերվում այն տեսակետից, որ գրականությունը ազգային արժեքներին ծառայելն է համարում։ Ինչու՞. քանի որ երկու տեսակետն էլ գրականությունը ծառայացնում են, մեկը՝ ազգին, մյուսը՝ համամարդկային արժեքներին։ Բացի այդ ձեր սիրելի Րաֆֆին, որին դուք թյուրիմացաբար կարծել եք, թե արգելել են սովետական կրթական համակարգում անցնել, իր ստեղծագործելու միակ նպատակն է համարել ազգին ծառայելը։ Սա իմիջիայլոց։

Հաջորդը. Դուք հարձակվում եք սովետական կրթական սիստեմի վրա, բայց պատկերացում չունեք, թե ինչ էր այն իրենից ներկայացնում։ Գրողների անուններ եք տալիս, որոնք իբր դուրս են մնացել կրթական ծրագրերից. «Մաշտոցը, Նարեկացին, Շնորհալին, Աբովյանը, Րաֆֆին, Դուրյանը, Պարոնյանը, Զոհրապը, Օտյանը և բազում ուրիշ գրողներ ու մտածողներ, որոնք մնացել են կրթական համակարգից դուրս, սովետական գաղափարախոսական նեղմտության պատճառով»։ Ուրեմն տեղեկացնեմ ձեզ, որ դպրոցի գրականության պարտադիր ծրագրի մեջ են եղել Մաշտոցը, Րաֆֆին, Նարեկացին, Շնորհալին, Աբովյանը, Դուրյանը, Պարոնյանը, Զոհրապը։ Ձեր թվարկած գրողներից կարծեմ միայն Օտյանը չկար ծրագրում։ Այն էլ լավ չեմ հիշում, կարծեմ «Հեղափոխության մակաբույծները» մտցված էր ծրագրում։ Բայց բուհական ծրագրում Օտյանը հաստատ կար։ Ճիշտ է, «Ընկեր Փանջունին» չէր հրատարակվում, բայց չէր էլ համարվում հակասովետական գիրք, այսինքն՝ Փանջունի կարդալու համար չէին բռնում մարդկանց։ Եթե ձեզ հետաքրքրում է, կարող եմ ասել, թե որ գրողների գործերն էին ենթարկվում ցենզուրայի եւ չէին մտնում կրթական ծրագրերի մեջ (օրինակ Ավետիս Ահարոնյան, Համաստեղ, քանի որ դաշնակցական էին։ Դաշնակներից բացառություն եղավ Լեւոն Շանթը, որի մի քանի գործեր բրեժնեւյան տարիերին հրատարակվեցին)։

Սակայն անդրադառնամ հորս թեմային։ Նրանից արված մի փոքրիկ մեջբերումը ձեզ այնպես է ջղայնացրել, որ հորս վերագրում եք գաղափարներ ու մտքեր, որոնք չկան ձեր մեջբերման մեջ, եւ նա երբեք այդպիսիք չի ունեցել։

Կարդացեք հորս գրքերը, նա գրել է «Արեւելահայ գրական լեզվի պատմություն» գիրքը, որտեղ արեւելահայ գրականությունը սկզբնավորվում է կարծեմ 18-19 դարերում, երբ մարքսիզմ կամ չկար կամ ազդեցություն չուներ գրականության վրա։ Հետեւաբար ինչքանո՞վ է ձեր մտավորականի էթիկան թույլ տալիս վերագրել մեկին մտքեր, որոնք նա չի արտահայտել։ Ավելին, հայրս մոտ 40 գիրք է հրատարակել եւ մի 800 հոդված, եւ դրանց մեջ չեք գտնի մի տող՝ մեջբերած մարքիզմից։ Ես սա չեմ ասում այն պատճառով, որ ապացուցեմ, թե հայրս ճիշտ է եղել, որ չի ընդունել մարքսիզմը։ Ոչ, Հայաստանի կապիտալիստականացումը գնալով մարքսիզմը արդիական է դարձնում եւ ինձ համար երբեմն հարազատ։ Ես դա ասում եմ, որ երեւա ճշմարտությունը։ Իսկ կարծում եմ, որ դուք գրում եք ոչ թե չարությունից, որեւէ մեկին ջախջախելու մոլուցքով, այլ ճշմարտությունն ու իրականությունը բացահայտելու համար։

Բացի դա, հայրս երբեք չի ասել, որ գրականությունը պետք է ծառայի ազգին։ Հակառակը, նրա ամենասիրելի գրողը Տոլստոյն էր, որի գրականության մեջ բացարձակապես բացակայում է ազգին ծառայելը։ Աշխատություններ է գրել Վահան Տերյանի եւ Ակսել Բակունցի մասին, որոնք, ինչպես հայտնի է, հայ գրողների մեջ ամենաքիչն են գրել ազգային խնդիրների հետ կապված թեմաներով։

Գրում եք. «Ինչու՞ անհրաժեշտություն ունենք հայրենիքում գրող գրողներին տարբերակելու որպես սովետահայ, հակասելով կարծես պարզապես հային»։ Ասացեք խնդրեմ, որտե՞ղ է հայրս տարբերակել գրողներին սովետահայի եւ ուրիշ տեղ գրողների։ Չեք կարող մեջբերել, քանի որ նման բան հայրս չի գրել։ Հետեւաբար ինչո՞ւ եք նրան վերագրում բաներ, որ չի ասել։

Ես ձեր գիրքը չեմ կարդացել, առաջնորդվում եմ Վահե Ավետյանի թարգմանությամբ։ Գուցե դուք այնքան էլ էթիկա չեք խախտել, եւ Վահեն կոնտեքստից դուրս տեքստ է թարգմանել, որտեղ ձեր մի շարք մտքեր այնպես են դասավորվել, որ ուղղվել են հորս դեմ։ Չգիտեմ, ես ձեր տեքստերին ծանոթ չեմ, որ որոշեմ, թե սա ձեր ոճն է:

Բայց այս տեքստը այժմ թարգմանել է Վահե Ավետյանը, քանի որ իմ ու նրա համարաբերությունները սրված են։ Մի քանի ամիս առաջ Ֆորումում Վահեի եւ իմ բանավեճը այնպես սրվեց, որ նա թշնամացավ ինձ հետ։ Թշնամանքը արտահայտելու համար ինտերնետի էջերը լցնում է ստերով, օրինակ, գրում է, որ ես թույլ չեմ տալիս կնոջս՝ Վիոլետին, շփվել իր հետ։ Բացարձակ սուտ է, քանի որ մեր ընտանիքում ոչ ոք մյուսին չի կարող պարտադրել շփվել կամ չշփվել որեւէ մեկի հետ։ Պատճառն այն է, որ Վահեի տեքստերը չեն արժանացել Վիոլետի ուշադրությանը, եւ դրանք նա չի զետեղել իր նոր հիմնադրած «Ինքնագիր» գրական հանդեսում։ Բացի այդ Վահեն տարածում է, թե «Բնագիրը» իշխանություններն են փակում եւ ակնարկում է, թե փակում են, որ ինքը չկարողանա իր տեքստերը դնել «ընթերցողի էջում»։ Մի ուրիշ բացարձակ սուտ։ «Բնագիրը» փակում են ժուռնալի համախմբագիրներ Վիոլետ Գրիգորյանը եւ Վահրամ Մարտիրոսյանը՝ համարելով, որ իրենց համագործակցությունը սպառվել է։ Իսկ «Բնագրի» սայթը դեռեւս գործում է, ու Վահեն ամեն օր բազմաթիվ տեքստեր է դնում այնտեղ։ Նա չի ուզում իր տեքստերի անհաջողությունները փնտրել դրանց մեջ, եւ անընդհատ մեղավորներ է փնտրում իր տեքստերի անհաջողության համար։ Հիմա էլ չի բավարարվում ստեր տարածելով, պեղում է արխիվները եւ հորս դեմ նյութեր գտնում ու հրապարակում։

Ընդհանրապես սուտը Վահեի կարիերայի անբաժան մասն է։ Տարածում է, թե Հայաստանում իրեն ճնշում են, որ բացարձակ սուտ է։ Մի ժամանակ ճնշված լինելու սուտը նրան անհրաժեշտ էր, որ Շվեդիայում քաղաքական ապաստան ստանա եւ դառնա քաղաքացի։ Նա Շվեդիա է գնացել 1991 թե 1992 թվին, երբ Հայաստանը նոր էր անկախացել և քաղաքական հալածանքներ չկային: Իրականում Հայաստանում շատերն են հալածվել, բազմաթիվ քաղաքական բանտարկյալներ են եղել։ Սակայն ոչ բոլոր հալածվածներն են գնացել արեւմուտք, բայց տասնյակ հազարավորները օգտվել են ու օգտվում են այն հանգամանաքից, որ Հայաստանում կան քաղաքական ճնշումներ, եւ ներկայանալով արեւմտյան գրասենյակներ՝ ապաստան են ստանում։ Այդ մարդիկ ուրիշների հալածանքի վրա նստած մակաբույծներ են։ Այդպիսի մակաբույծ է նաև Շվեդիայի քաղաքացի Վահե Ավետյանը, որ այժմ էլ Հայաստանում գոյություն ունեցող ճնշումների փաստից է օգտվում իրեն հալածական ներկայացնելու համար։ Եթե Հայաստանում ճնշումներ չլինեին, բնականաբար, նա կզրկվեր հալածական ներկայանալու հնարավորությունից, ուղղակի չէին հավատա նրա ստերին: Բայց մակաբույծ լինելն էլ մի ընտրություն է, եւ այդ ընտրությունը ես չեմ մեղադրում, մարդկային է եւ հատուկ ամենքիս։ Սակայն նրան հիմա էլ հանգիստ չի տալիս մեծ գրող լինելու մոլուցքը, որի համար կարծում է, թե անհրաժեշտ պայմանը հալածված լինելն է։ Գրեթե ամեն տարի Հայաստան է գալիս, նույնիսկ Հանրային հեռուստատեսությամբ ելույթ է ունենում (որտեղ, ի դեպ, շատերը մուտք չունեն իրենց քաղաքական հայացքների պատճառով ), բայց Ստոքհոլմում նստած հայտարարում է, թե հալածյալ է։ Հայաստանում քաղաքական հալածանքների ենթարկվածների մասին բազմաթիվ հրապարակումներն անում են ոչ թե հալածվածները, այլ լրագրողներն ու այլ մտավորականներ՝ փաստերի հիման վրա։ Իսկ Վահեի հալածանքների մասին բացի իրենից ոչ ոք չի խոսում, պարզ պատճառով, որովհետեւ բացի իր փառասիրությունից եւ հալածական լինելու ձգտումից նրան ոչ ոք էլ չի հալածում։ Ոչ մի հրապարակում, ոչ մի փաստ չկա, որ վկայեն նրա հալածված լինելու մասին։ Նրան թվում է, թե հալածված լինելը արժանիք է, իսկ հալածվածի տեքստերը՝ ավելի արժեքավոր։ Ես այդպես չեմ կարծում, եւ եթե ինքն էլ այդպես չկարծի եւ անկեղծորեն գրի, թե ինչպես է ֆռցրել Շվեդիայի իշխանություններին ու քաղաքական ապաստան ստացել, ապա հավանական է, որ արժեքավոր գործ ստեղծի։

Այս ամբողջը պատմում եմ, քանի որ չէի ցանկանա, որ Վահեն ձեզ օգտագործեր անձնական հաշիվներ մաքրելու համար։

Եվ վերջին դիտողությունը, ձեր գրածը լցված է հայհոյանքներով հորս դեմ՝ աղբ, անհեթեթություն եւ այլն։ Հերս սիրում էր մեջբերել Պարոնյանի խոսքը՝ «հայհոյանքը փաստի սով է», եւ իրոք, դուք ոչ մի փաստ չեք ներկայացնում, որ Ադամովը եւ Թրուայան հայ գրող են եւ ոչ թե ֆրանսիացի։ Իսկ այն տեսակետը, որ Ադամովը եւ Թրուայան Ֆրանսիական գրողներ են, համարում եք վտանգավոր թյուրիմացություն եւ աղբ։ Ես ձեր տեսակետը աղբ չեմ համարում, պարզ պատճառով, որ աղբ չէ, այլ հուզմունքից առաջացած հայհոյանք։

Հարգանքով՝

Վահան Իշխանյան

31.12.2005թ.

Entry filed under: խոհ. Tags: .

Մահ` կորցրած տան պատճառով. Բուզանդի փողոցի բնակիչը մահանում է արյան զեղումից Ընդհանրության որոնումներ. հայաստանցին փնտրում է հայկականը Լեհաստանում

1 комментарий Add your own

  • 1. Arthur Khachaturyan  |  28.07.2011 в 18:43

    Վահան ջան, գրողներին տարբերակելու մասին առայժմ ձեռնպահ կմնամ մեկնաբանություն տալ, բայց ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ազատամտությանդ համար, ինչը միշտ երևում է քո հոդվածներում։

    Հորդ հետ կապված այս հոդվածն էլ բավական սթափ և անկանկանխակալ է գրված, թեև պատկերացնում եմ, թե որքան զգացմունքներ և հույզեր են առաջացել։ Իսկական օրինակ է, թե մարդ որքան արաժանապատիվ կարող է պաշտպանել իր հարազատին։

    Ընդամենը երկու մեջբերում.

    «….կարծում եմ, որ դուք գրում եք ոչ թե չարությունից, որեւէ մեկին ջախջախելու մոլուցքով, այլ ճշմարտությունն ու իրականությունը բացահայտելու համար»։

    «Ես ձեր տեսակետը աղբ չեմ համարում, պարզ պատճառով, որ աղբ չէ, այլ հուզմունքից առաջացած հայհոյանք»։

    Վահան ջան, վստա՛հ եղիր, որ խելացի և դիտունակ մարդը շատ բաներ ունի սովորելու քեզանից ու քո մտածելակերպից։ Սա ձևական կամ կեղծ չեմ գրում, այլ այն ինչ մտածում եմ։

    Շնորհակալ եմ։

    Нравится

    Ответить

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Рубрики

դրոշմ

Art DIY բար gay homosexual Literature ԱՄՆ Ամերիկա Արթուր Իշխանյան Արմեն Շեկոյան Արտյոմ Խաչատրյան Բյուրակն Անդրեասյան Բուզանդի փողոց Եհովայի վկա Զանգիլան Թուրքիա Ինքնագիր գրական հանդես Լաչին Լևոն Ջավախյան Լևոն Տեր-Պետրոսյան Կարեն Ղարսլյան Համշեն Հայ առաքելական եկեղեցի Հայկական ժամանակ Հնդկաստան Նաիրի Հունանյան Շուշան Ավագյան Ոսկե ծիրան Ռաֆայել Իշխանյան Ռաֆիկ Ժամկոչյան Ռոբերտ Քոչարյան Ռուբեն Մանգասարյան Ռուսաստան Սահակաշվիլի Սերժ Սարգսյան Սիրիա Վահե Բերբերյան Վիոլետ Գրիգորյան Վրաստան Տիգրան Սարգսյան Րաֆֆի Հովհաննիսյան Քաշաթաղ անմազ արձակ արվեստ արտագաղթ բանակ բանաստեղծություն գրականություն գրաքննություն երեխաներ երիկամի քար ժամանակակից արվեստ իրավունք լեսբուհի խղճի ազատություն կին կրթություն կրիշնայական կրոն հոգևորական հոկտեմբերի 27 հոմոսեքսուալ ձախ մարտի մեկ միասեռական շիշ հավաքող սահմանադրություն սեփականության իրավունք ցմահ դատապարտված փախստական փոքրամասնություն քաղաքականություն քաք ֆաշիզմ ֆիլմ

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Присоединиться к ещё 5 529 подписчикам

արխիվ

twitter-ը ցույց կտա վերջին թարմացումները

  • Կոչ հայ ժողովրդի ճնշվածներին, շահագործվածներին, հարստահարվածներին, ընչազուրկներին, անարդարության զոհերին, տնից... fb.me/BaEy0Z3w 1 hour ago
  • Ինքնագիր 7-ում 44 հեղինակ, 440էջ: շնորհանդեսը դեկտեմբերի 5-ին, ժամը 6-ին Կալումե բարում՝ Պուշկինի 56ա: Բայց արդեն... fb.me/5302DEdNy 14 hours ago
  • Վահան Իշխանյան. Սերժ Սարգսյանը հայելին է այն հասարակության, որի մազաթելերից է ինքը հյուսվել: Սերժ-հայելուն նայում... fb.me/7Ym8MuquZ 1 day ago
  • Ինքնագիր 7-ում 44 հեղինակ, 440էջ հարցրեք գրախանութներում. Մետրո, Արտբրիջ, Բյուրոկրատ fb.me/PsKqj1eY 1 day ago
  • Finding Warmth: Re-settlers search for opportunity in Lachin Corridor vahanishkhanyan.wordpress.com/2003/06/10/fin… https://t.co/qDPpaZBX3v 1 day ago
Follow Վահան Իշխանյան Vahan Ishkhanyan on WordPress.com

%d такие блоггеры, как: