Հորս հավաքածուն նվեր անկախությանը

23.09.2014 at 12:30 Оставьте комментарий

Էստոնական ՍՍՀ-ի պիտակներ. միայն էստոներեն

Էստոնական ՍՍՀ-ի պիտակներ. միայն էստոներեն

Հայրս մոլուցքներ կամ կոլեկցիոների ազարտ չուներ: Միակ ազարտը կամ մոլուցքը, եթե դա կարելի է մոլուցք անվանել, պիտակներ ու տոմսեր հավաքելն էր: Այն էլ ոչ ամեն երկրի պիտակ, հավաքում էր միայն Սովետական հանրապետություններում արտադրվածները, այն էլ ոչ թե նրա համար, որ նեվիեզդնոյ էր, այսինքն Սովետը թույլ չէր տալիս արտասահման մեկնել, ու չէր կարող այլ պիտակներ էլ հավաքել: Չէ, հաճախ արտասահմանից բարեկամ-մարեկամ էր գալիս, ծամոն-մամոն էր բերում, բայց հայրս դրանց պիտակները չէր էլ նկատում:

էստոնական տրանսպորտի կտրոններ

էստոնական տրանսպորտի կտրոններ

Նրան Սովետական երկրի եղբայրական հանարապետությունների պիտակներն էին հետաքրքում, որոնց վրայի գրությամբ որոշում էր, թե որ հանրապետությունը ինչքանով է հարգում իր ազգային լեզուն:

Մյուս հանրապետությունների պիտակները համեմատում էր Հայաստանի պիտակների ու տոմսերի հետ ու ցույց տալիս, թե ինչպես են մյուս հանրապետություններում հարգում ու սիրում իրենց ազգային լեզուն, պիտակների վրա միայն իրենց լեզվով գրում, իսկ մենք՝ հայերս չենք հարգում՝ մարդ էլ էդքան ատի իր լեզուն:

մերձբալթյան հաշիվներ

մերձբալթյան հաշիվներ

Հիմնականում էստոնական, լատվիական, լիտվական պիտակներ, տոմսեր ու բլանկներ են, կան հատուկենտ նաև վրացական և ուկրաինական կտրոններ ու տոմսեր:

էստոնական պաղպաղակ.համը հիշեցի

էստոնական պաղպաղակ.համը հիշեցի

Հավաքածուի մեծ մասի վրա միայն իրենց լեզվով է գրված, մի մասը իրենց լեզվի կողքին մի տողով ռուսերեն անվանումն է, մի քանիսն էլ երկլեզու են(հիմնականում երկլեզու են հեռագրատան բլանկները): Հայկականները՝ ճիշտ հակառակը՝ բոլոր տոմսերը ռուսերեն են, իսկ ապրանքների պիտակներին երբեմն մի տող հայերեն է լինում, մնացածը ռուսերեն:

Էստոնիայում համերգային տոմսեր

Էստոնիայում համերգային տոմսեր

Հավաքածուից երևում է նաև, թե ինչ էր սիրում հայրս, պիտակները հիմնականում քաղցարվենիքի են՝ պաղպաղակ, խմորեղեն, մեղր, քաղցրահամ ըմպելիքներ՝ լիմոնադ և այլն:

ուկրաինական կտրոն

ուկրաինական կտրոն

«Չերրի, մի հատ պաղպաղակ չուտե՞նք»,- բացում եմ պաղպաղակի փաթեթը՝ վրայից թափվում են չորացած պաղպաղակի մնացորդները(հայրս ինձ Չերրի էր ասում՝ որպես պապուս Չերազ ազգանվան տարբերակ):

 

Վրաստանի կինոյի տոմսեր

Վրաստանի կինոյի տոմսեր

Տալլին՝ 1977թ., ամառային հանգիստ Էստոնիայում՝ ես՝ 14 տարեկան, մամաս ու հայրս: Հորս ու իմ ամենասիրած ուտելիքներն էին Տալլինի խմորեղեններն ու պաղպաղակները, ամեն օր մի քանի անգամ ուտում ու համեմատում էինք՝ հայերը սարքել չսովորեցին: Ինչի՞ց էր, որ հայկական խմորեղենները էդքան գարշելի էին, առնում էիր՝ թաց, մեջը ջուր ներարկած: Եթե փաթեթավորման վրա միայն հայերեն գրեին, ավելի համե՞ղ կսարքեին: Երևանում մեկ-մեկ հերս չէր դիմանում, խանութից տորթ էր առնում, բերում մի կտոր ուտում էր, մի կտոր էլ՝ ես, ու փոշմանում էր՝ գարշելի զանգվածը ուղիղ աղբարկղը:

Լատվիայի տոմսեր

Լատվիայի տոմսեր

Կաթնաշոռի փաթեթն եմ բացում, իրար կպած էջերը պոկվում են, ու արանքից թափվում են կաթնաշոռի հազար տարվա փշուրները:

Հայրս չէր ծխում, բայց մի էստոնական ծխախոտի տուփ կա հավաքածուում, երևի փողոցից է վերցրել:

Հայաստան՝ վոդկա

Հայաստան՝ վոդկա

Միս էլ չէր ուտում, ուրեմն որտեղի՞ց ձկան մոմլաթե երկու փաթեթը՝ մեջը չորացած ձկան յուղով, երևի ես ու մամաս ենք կերել:

էստոնական լիմոնադ

էստոնական լիմոնադ

37 տարի առաջ արտադրված պաղպաղակի, կաթնաշոռի փշուրները, ձկան չորացած յուղը արթնացնում են հորս ու մորս հետ մեր ամառային շրջագայությունների հիշողությունը:

ուկրաինական բլանկ

ուկրաինական բլանկ

Մյուս տարի Լիտվա մեկնեցինք, խմորեղենները Տալլինինից լավը չէին, բայց էլի մերինից հազար անգամ լավը. ու էլի ամեն ինչ իրենց լեզվով՝ լիտվերեն: Արանքում էլ մի օրով Ռիգայում եղանք, էստեղ ռուսերենը մի քիչ շատ էր, բայց Հայաստանի հետ չես համեմատի:

Հայրս հիացած էր Մերձբալթիկայով:

Հայաստանի կինոյի տոմսեր

Հայաստանի կինոյի տոմսեր

Պիտակների մասին մի քանի հոդվածներ էլ ունի գրած, որ լավ ման գամ, կգտնեմ: Բայց մենակ հո հոդվածով չէ՞ր:

Հայաստանի տրանսպորտի կտրոններ

Հայաստանի տրանսպորտի կտրոններ

60-ականներին է եղել, հրավիրվել էր կնոջ հետ մոտ ընկերոջ՝ Ղարիբ Հայրապետյանի տուն: Գնացել էին, դռանն էին հասել, առանց դուռը ծեծելու հետ էին եկել: Հետո, Ղարիբը հաջորդ օրը եկել էր մեր տուն(զանգ տալ չէր կարող, հեռախոս չունեինք), հարցրել՝ ո՞ւր էիք, ձեզ էինք սպասում, չեկար»: «Էկանք, տունը չգտանք»,-ասել էր հերս: «Ո՞նց չգտար, պարզ քեզ նկարագրեցի», «Հա, էդ դուռը գտա, բայց դռանը օտար լեզվով էր գրված, չկարողացա կարդալ»: Ղարիբը դռանը ռուսերեն էր գրել անուն ազգանունը:

Հայաստանում համերգային տոմսեր

Հայաստանում համերգային տոմսեր

Մանկությունս անընդհատ ռուսական-հայկական թեմաներով կռվիների ու վեճերի հիշողությունների շղթա է: Իր մտերիմ ընկերոջ՝ Էդուարդ Ջրբաշյանի հետ գժտվեց, ինչ է թե նրա ղեկավարած Գրականության ինստիտուտի ռոճկացուցակները ռուսերեն էին, հոնորար ստանալուց տեսել էր՝ ռուսերեն են, վեճ էր սարքել ու հոդված գրել: Մամաս ծանր էր տանում նրանց թշնամությունը. «ռոճկացուցակի հերն էլ անիծած, բա արժե՞ր դրա համար մոտիկ ընկերոջը կորցնել»:

Հորս պատճաով մայրս հարաբերությունները խզել էր իր մանկության մտերիմ ընկերուհու հետ, ինչ է թե աղջկան ռուսական դպրոց էր տվել: Ընկերուհին մահացավ, ու մայրս իրեն չէր ներում, որ մի դպրոցի պատճառովը հետը գժտվել է:

էստոնական ծխախոտ

էստոնական ծխախոտ

Մարդուն գնահատելու հորս չափանիշներից մեկն էր, թե ինչական դպրոց է տվել երեխային: «Ռուսակա՞ն, պարզ ա»,-ասում էր ու ձեռը ջղային թափ տալիս:

էստոնական ՍՍՀ ձուկ

էստոնական ՍՍՀ ձուկ

Մի տասը տարի առաջ կլիներ, Կարենի ընկերը հրավիրեց մեզ իրենց տուն, նստած ուտում-խմում ենք, ընկերը անընդհատ խոսում էր ու ցույց էր տալիս իր էկզոտիկ հավաքածուն՝ կոկորդիլոսի մարմին, փետուրներ ու նման բաներ: Հետո, չգիտեմ ինչի, խոսեց, թե ինչ սխալ բան էր, որ ռուսական դպրոցները փակեցին, ու մեկ էլ ասեց՝ «սաղ էն Իշխանյանն էր, լավ էր սատկեց»: Ցնցվեցի: Որ իմացավ Իշխանյանը հայրս է, շատ վատ զգաց, սկսեց ներողություններ խնդրել, բայց հո չէի մնալու, ես ու Վիոլետը դուրս էկանք տնից: Մյուսները մնացին, քեֆը շարունակվում էր, հո Իշխանյանը նրանց հայրն էլ չէ՞ր, որ դուրս գային:

հայկական թթվասեր

հայկական թթվասեր

Կարենի ընկերը գիտե՞ր, որ հայրս ստեղծեց լեզվի մասին օրենքը, որով Հայաստանում ամբողջ գրագրությունը պարտադիր պետք է հայերեն լինի, և Հայաստանի քաղաքացիները(բացառությամբ ազգային փոքրամասնությունների) պարտադիր պիտի գնան հայկական դպրոց(ի՞նչ ազատություն, հայերին պիտի օրենքով արգելես երեխային օտարալեզու դպրոց տալը, թե չէ իրանց թողնես, հայերենը կվերացնեն):

Կարող ա չիմանար, օրենքներից շատ գլուխ չհաներ, բայց մի բան գիտեր, որ հայերը այլևս ռուսական դպրոց չեն կարողանում իրենց երեխաներին տալ հորս պատճառով, ու հայրս՝ Ռաֆայել Իշխանյանը դարձել էր ռուսախոս հայերի աչքի գրողը:

լիտվական պեչենի

լիտվական պեչենի

Օրենքը չի պահվում, ուր գնաս՝ լիքը օտարալեզու ցուցանակներ՝ ավելի շատ Երևանի կենտրոնում: Հիմա ռուսերենի տեղը անգլերենն է գրավել:

էստոնական բոնբոներկա

էստոնական բոնբոներկա

Վերջերս Երևանի փաբերից մեկում մի երիտասարդի ծեծել էին, ինչ է թե պահանջել էր հաշիվը հայերեն ներկայացնել: Մատուցողը անգլերեն էր բերել:

հայկական

հայկական

Հերս լիներ, վստահ եմ, խմբեր կստեղծեր, ինչպես ժամանակին՝ հիվանդ-հիվանդ ստեղծեց Մաշտոց միավորումը, ինքը առաջներից ընկած՝ կգնար տարբեր հաստատություններ ու կստիպեր կիրառել լեզվի մասին օրենքը կամ թափ կտար լեզվի տեսչությանը, որ պարապ չնստեն, իրենց գործը անեն:

Լատվիա

Լատվիա

Երեք տարի առաջ օրենքը մի քիչ փոխեցին ու «լիբերալիզացրին» օտարալեզու դպրոցները, արդեն կարող են ինչ-որ տարիքից օտարալեզու դպրոց գնալ նաև հայերը:

նույնիսկ վաֆլիով պաղպաղակը ծածկող կլոր թղթի կտորներն էր հավաքում

նույնիսկ վաֆլիով պաղպաղակը ծածկող կլոր թղթի կտորներն էր հավաքում

Հայրս լիներ, չէր թողնի, ինչպե՞ս, էդքան պայքարեցին, բայց մինչև վերջ կանխել չհաջողվեց: Չգիտեմ՝ ինչպես էր կանխելու, ուղղակի հավատում եմ, որ հայրս չէր թողնի:

Հորս՝ Ռաֆայել Իշխանյանի  լուսանկարել եմ սլայդով՝ 1970-ականների վերջին, վերջերս լուսանկարը թվայնացրի:

Հորս՝ Ռաֆայել Իշխանյանի լուսանկարել եմ սլայդով՝ 1970-ականների վերջին, վերջերս լուսանկարը թվայնացրի:

Երեք հոգով փոխեցին օրենքը՝ նախագահը, վարչապետը, կրթության նախարարը, նրանցից երկուսը ռուսական կրթություն ունեն: Կապ չունի, իհարկե, հայկական էլ ավարտած լինեին, մեկ ա, փոխելու էին:

Բայց, ամեն դեպքում, ասեմ, հերս մի խոսք էլ ուներ՝ ռուսախոս հայից խեր չկա: Ծայրահե՞ղ տեսակետ էր: Երևի ծայրահեղ էր, բայց էն ժամանակ՝ Սովետն էլ էր ծայրահեղ երկիր…

Իսկ հավաքածուն, չգիտեմ, որ բարեբախտաբար փոշիների մեջ կորած մնացել է տան անկյունում, ինչ-որ մեկի համար գուցե ծայրահեղ է, ինձ համար ուրիշ բան է, իմ մանկությունն է մեջը:

Entry filed under: ակնարկ. Tags: .

Վերազգային գաղափարախոսության ժամանակը. եթե հայկական զորամիավորումները փրկեն եզդիներին Իմ քարերի պատմությունը. թե ինչպես Փարիզից Երևան ախտորոշեցին հիվանդությունս

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


Рубрики

դրոշմ

Art DIY բար gay homosexual Literature ԱՄՆ Ամերիկա Արթուր Իշխանյան Արմեն Շեկոյան Արտյոմ Խաչատրյան Բյուրակն Անդրեասյան Բուզանդի փողոց Եհովայի վկա Զանգիլան Թուրքիա Ինքնագիր գրական հանդես Լաչին Լևոն Ջավախյան Լևոն Տեր-Պետրոսյան Կարեն Ղարսլյան Համշեն Հայ առաքելական եկեղեցի Հայկական ժամանակ Հնդկաստան Նաիրի Հունանյան Շուշան Ավագյան Ոսկե ծիրան Ռաֆայել Իշխանյան Ռաֆիկ Ժամկոչյան Ռոբերտ Քոչարյան Ռուբեն Մանգասարյան Ռուսաստան Սահակաշվիլի Սերժ Սարգսյան Սիրիա Վահե Բերբերյան Վիոլետ Գրիգորյան Վրաստան Տիգրան Սարգսյան Րաֆֆի Հովհաննիսյան Քաշաթաղ անմազ արձակ արվեստ արտագաղթ բանակ բանաստեղծություն գրականություն գրաքննություն երեխաներ երիկամի քար ժամանակակից արվեստ իրավունք լեսբուհի խղճի ազատություն կին կրթություն կրիշնայական կրոն հոգևորական հոկտեմբերի 27 հոմոսեքսուալ ձախ մարտի մեկ միասեռական շիշ հավաքող սահմանադրություն սեփականության իրավունք ցմահ դատապարտված փախստական փոքրամասնություն քաղաքականություն քաք ֆաշիզմ ֆիլմ

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Присоединиться к ещё 5 529 подписчикам

արխիվ

twitter-ը ցույց կտա վերջին թարմացումները

  • Կոչ հայ ժողովրդի ճնշվածներին, շահագործվածներին, հարստահարվածներին, ընչազուրկներին, անարդարության զոհերին, տնից... fb.me/BaEy0Z3w 1 hour ago
  • Ինքնագիր 7-ում 44 հեղինակ, 440էջ: շնորհանդեսը դեկտեմբերի 5-ին, ժամը 6-ին Կալումե բարում՝ Պուշկինի 56ա: Բայց արդեն... fb.me/5302DEdNy 14 hours ago
  • Վահան Իշխանյան. Սերժ Սարգսյանը հայելին է այն հասարակության, որի մազաթելերից է ինքը հյուսվել: Սերժ-հայելուն նայում... fb.me/7Ym8MuquZ 1 day ago
  • Ինքնագիր 7-ում 44 հեղինակ, 440էջ հարցրեք գրախանութներում. Մետրո, Արտբրիջ, Բյուրոկրատ fb.me/PsKqj1eY 1 day ago
  • Finding Warmth: Re-settlers search for opportunity in Lachin Corridor vahanishkhanyan.wordpress.com/2003/06/10/fin… https://t.co/qDPpaZBX3v 1 day ago
Follow Վահան Իշխանյան Vahan Ishkhanyan on WordPress.com

%d такие блоггеры, как: